Creëren van een positieve beleving en uitlokken innovaties cruciaal

Recent is door Rijkswaterstaat (RWS) de uitvraag voor deelname aan de Verkenning Afsluitdijk gepubliceerd. Deze uitvraag bevat naast de spelregels een nadere uitwerking van de vraag die aan inschrijvende partijen wordt gesteld. Het is de bedoeling partijen uit te dagen in eerste instantie om zich aan te melden, maar vervolgens ook om hun creativiteit in de verkenning (dialoog) in te brengen. Getracht is ,binnen de kaders van zorgvuldigheid, de uitvraag zo uitdagend mogelijk op te stellen. Voor RWS is dit hiermee een voorbeeldproject van vernieuwende aanpak.

Maar roept deze uitvraag ook daadwerkelijk op tot de creativiteit en innovatie die bedoeld is? Is de aanpak voor de marktverkenning Afsluitdijk vernieuwend? De Nieuwbouw is gevraagd haar mening te geven…

Globale eerste reactie

Onze eerste globale reacties op de uitvraag zijn positief. De uitvraag biedt kansen voor een transparante en professionele samenwerking met voldoende vrijheid, zowel in product als proces, voor innovatie. Hiermee wordt een beroep gedaan op de creativiteit. Tegelijkertijd wordt in de uitvraag duidelijk dat van de deelnemers dus ook innovatieve, integrale ideeën verwacht worden.

Natuurlijk kan het altijd beter en blijft De NieuwBouw kritisch. Daarom volgen hieronder een aantal reacties en aanbevelingen waarmee wij verwachten dat de vernieuwende lijn die RWS heeft ingezet, een succesvol vervolg kan krijgen. De reacties zijn grof ingedeeld aan de hand van de thema’s: algemeen, professioneel samenwerken en product- of procesinnovatie.

Algemeen

·         De uitvraag lokt innovatieve en integrale reacties uit. Dit is echter ook inherent aan het vraagstuk. Het is lang geleden dat in Nederland een waterstaatskundig bouwwerk van een dergelijke omvang is gerealiseerd. Marktpartijen willen alleen al om die reden aan dit prestigeproject meedoen, aangezien het een unieke uitdaging is om Nederland (en zichzelf) op het gebied van waterinnovatie op de kaart te zetten. Een belangrijke reden om mee te doen, zal ook de hoop op toekomstig werk zijn.

·         Het verwachte product is helder. De oplossingsrichting van het eindproduct is niet benoemd, maar dit biedt juist veel ruimte voor creativiteit.

·         De inrichting van de voorfase, waaronder de organisatie van ateliers met verschillende thema’s, geeft ook kleine partijen en individuen de mogelijkheid te participeren in het proces. Hierdoor wordt de creativiteit van de gehele markt benut. Van ingenieur tot lokale omwonende, allemaal hebben ze een visie op het gebied kunnen geven. Dit creëert acceptatie en vertrouwen. De eerste selectie (fase 0) vindt echter alleen plaats aan de hand van procesmatige eisen. Het is goed om ook hier een inhoudelijk criterium toe te voegen. Wellicht dat dan ook kleinere partijen zich kunnen onderscheiden en niet al in deze verkenningsfase worden buitengesloten.

Professioneel samenwerken

·         De uitvraag biedt een sterke basis voor een open, transparant en innovatief proces. Om dit ook tot uiting te laten komen in de rest van het proces is het van groot belang dat de communicatie tijdens de dialoogrondes helder wordt gevoerd. Hiervoor moet de houding van beide partijen (opdrachtgever en marktpartijen) open en transparant zijn. Bij de start van fase 1 moeten de verwachtingspatronen voor wat betreft de dialoogrondes helder en duidelijk naar elkaar uitgesproken worden.

·         In het plan van aanpak voor fase 0 moeten de deelnemers aangeven hoe zij de inrichting van de dialoog zien. Hoewel dit veel vrijheid biedt, verdient het aanbeveling om als opdrachtgever aan te sturen op een onafhankelijke procesleider tijdens de dialogen. Begeleiding van een onafhankelijke procesmanager is van groot belang om de dialoog tussen experts en deelnemers optimaal te laten verlopen. De procesleider faciliteert de balans tussen innovatie en creativiteit, transparantie en reële kritiek tijdens de dialoog. Omdat de procesmanager de belangen van zowel deelnemer als opdrachtgever behartigt ontstaat er geen traditionele “opdrachtgever versus opdrachtnemer relatie”. Dit komt het vertrouwen in elkaar ten goede.

·         Eventuele concurrentiegevoelige informatie kan een conflict opleveren in de eindrapportage van fase 1 en 2. Een marktpartij wil deze informatie misschien achter de hand houden en inzetten tijdens een aanbesteding. De mogelijkheid om deze informatie in te brengen tijdens dialooggesprekken lijkt te conflicteren met de op te leveren integrale eindrapportage.

Innovatie

·         Om innovatie te stimuleren is het van belang dat naast de marktpartijen, ook de leden van de projectorganisatie (jury, experts en maatschappelijke partners) beschikken over een open houding, lef en buiten het “kaders kunnen denken”. Daarnaast is het van belang dat de dezelfde leden van de projectorganisatie in de verdere planontwikkeling betrokken blijven. Zo wordt de innovatieve insteek die de uitvraag uitstraalt in het proces gecontinueerd.

·         Het ontbreken van een expliciete beoordeling op innovatie en creativiteit is een gemiste kans. Op basis van de huidige selectieprocedure van fase 1, is het nog steeds mogelijk dat een degelijk maar zeer traditioneel ontwerp de voorkeur krijgt boven een gedurfd, maar bijzonder innovatief idee. Dit strookt niet met de wens voor een nieuw visitekaartje voor waterbouwend Nederland.

Conclusie

Het succes van het traject en de beleving van het proces hangt, naast de kwaliteit van de concepten, af van de invloed van de concepten op de besluitvorming. Met andere woorden: hoe innovatief is de, door de politiek gekozen, uiteindelijke oplossing? ‘Consultatiemoeheid’ treedt voornamelijk op wanneer er met de gevraagde informatie uiteindelijk niets wordt gedaan. Het kabinet moet snel een beslissing nemen over de verdere ontwikkeling van de Afsluitdijk en ook écht durven kiezen voor innovatie.

De uitvraag biedt hiervoor een goede basis. Wanneer deze insteek wordt doorgezet naar alle volgende fasen is de weg vrij voor een toekomstbestendige en duurzame maar vooral ook innovatieve Afsluitdijk.

16 mei 2008

Opgesteld door leden van De NieuwBouw:

Jeroen Donders (BAM Infraconsult)

Cathelijne Flamink (BAM PPP)

Pieter Bonnema (Arcadis)

Allard Koopal (Arcadis)

Emiel van Zwet (DHV Investment Services)

Bernadette Berning (Procap)

De NieuwBouw (www.denieuwbouw.nl) is het netwerk van een nieuwe generatie professionals in de bouwsector, die streeft naar vernieuwing en het tegengaan van verstarring. Professioneel samenwerken, proces- en productinnovatie en het centraal stellen van de eindgebruiker zijn kernthema’s waarmee De NieuwBouw onconventionele ideeënvorming in de praktijk stimuleert. Het netwerkt telt 1500 leden, werkzaam bij onder andere overheid, bouwondernemingen, vastgoedbedrijven, ingenieurs- en adviesbureaus en kennisinstellingen.