“We moeten gewoon door blijven bouwen en daar moet de overheid nu aan bijdragen”. In eigen woorden de samenvatting en zo ongeveer het nieuwe adagium voor de bouwsector om de financiële crisis het hoofd te bieden. De crisis die, volgens de vele koepels en belangenbehartigers die de bouw- en vastgoedsector rijk is, (nu al) rampzalige gevolgen heeft. Toch slaagt men er onvoldoende in die boodschap, voorzien van compacte onderbouwing, op een heldere manier aan de gemiddelde burger of politicus te communiceren.

Iedereen snapt in de kern wel dat de kredietcrisis gevolgen heeft voor de bouw, maar wat op dit moment precies het probleem is wordt niet duidelijk. Naast een heldere probleemanalyse (onvoldoende kredietverlening, problemen bij projectfinanciering, stagnatie nieuwbouw et cetera) is het aandragen van oplossingen natuurlijk nog belangrijker. Vooral als je als sector gezamenlijk een vuist wilt maken en de rijksoverheid ertoe wilt bewegen om forse maatregelen te treffen. Er zullen ongetwijfeld meer oorzaken zijn, maar volgens mij komt de boodschap van de bouwlobby niet aan door de diversiteit in de keten en het gemis aan actuele harde data en concrete oplossingen.

Om met het eerste te beginnen helpt de diversiteit van de bouwketen nu niet bij het uitdragen van de gemeenschappelijke boodschap. Uiteenlopende belangen vormen voor de lobby vanuit de koepels en belangenbehartigers, die gedurende de financiële crisis echt gemeenschappelijk moet worden gevoerd, al direct een probleem. Wat ervaren wij samen als grootste pijnpunt(en)? Wat verwachten wij nu van de overheid? Welke oplossingen zijn er en worden door iedereen gedragen? Voordat men met uitgewerkte en door iedereen geaccordeerde voorstellen ‘de boer op kan gaan’ is er al een behoorlijke tijd verstreken met het beantwoorden van die vragen. Tot die tijd vervallen individuele koepels en partijen in stellingen dat “ontwikkelingen en bouwprojecten niet mogen stoppen”. Gelukkig zijn er ook verstandige uitzonderingen rondom meer concretere thema’s. Zo hebben zich een aantal betrokken partijen, zoals Bouwend Nederland, NEPROM en de NVM, rondom het thema ‘huizenmarkt’ verenigt. In de uitingen van deze tijdelijke en thematische coalitie is de probleemanalyse glashelder, maar ontbreken jammer genoeg duidelijke oplossingen. Wellicht worden deze strategisch achtergehouden voor onderhandelingen met het kabinet, maar een tipje van de sluier zou voor de publieke opinie geen kwaad kunnen.

Ten tweede is er momenteel over de hele breedte van de bouw (infrastructuur, B&U en overige deelsectoren) het gemis aan data en feiten die de actuele ‘rampspoed’ en ook mogelijke, toekomstige oplossingen onderbouwen. Mede om die reden heeft Bouwend Nederland waarschijnlijk het online ‘Meldpunt Kredietcrisis’ opgericht waar leden met vragen en ideeën terechtkunnen en waar zij tevens ‘bijzondere gevallen’ kunnen melden. Die ‘bijzondere gevallen’ zijn de effecten van de crisis waar leden mee te maken hebben of denken mee te maken te krijgen. Voorbeelden die genoemd worden zijn een teruglopende orderportefeuille, het uitblijven van kopers en wijzigingen in het personeelsbestand. Broodnodige gegevens en feiten van actuele economische effecten om de inhoudelijke lobby richting politiek Den Haag kracht bij te zetten. Vooralsnog moet er nu worden geschermd met sombere prognoses over verwachte bouwproductie van huizen en kantoren en die zijn er helaas genoeg. Zo concludeert onderzoeksbureau TNO, in opdracht van het ministerie van VROM, dat ‘de echte zware klappen’ pas in 2010 en 2011 gaan vallen. Volgens de Bouwprognose 2008-2013 zal dit hoofdzakelijk worden veroorzaakt door ‘vraaguitval’. Het Economisch Instituut Bouwnijverheid (EIB) komt ongeveer tot eenzelfde conclusie en verwacht op termijn een verlies van 25.000 arbeidsplaatsen. Trieste voorspellingen, maar daadwerkelijk massaontslag bij zeg de BAM en randje faillissement van Heijmans in het tweede kwartaal van 2009, doet het nu eenmaal politiek ‘beter’.

De oplossingen die nu min of meer wel gezamenlijk worden voorgesteld lijken voor een groot deel te bestaan uit steunmaatregelen van het rijk in combinatie met al lopende voorstellen met betrekking tot alternatieve private financiering (Commissie Ruding) en versnelling van infrastructurele projecten (Commissie Elverding). De overheid wordt nadrukkelijk opgeroepen ‘daadkrachtig beleid te voeren’. Publieke opdrachtgevers moeten ondermeer lange termijn projecten naar voren schuiven, betalingen sneller verrichten en (niet urgente) onderhoudswerkzaamheden aan wegen op de markt brengen. Vrij generieke voorstellen die iedereen uit de private sector wel kan onderschrijven. Echter niet bepaald vernieuwend. Dat terwijl innovatieve voorstellen in de lobby richting het kabinet juist kunnen helpen om te laten zien dat je zelf ook bereid bent om te investeren en je schouders eronder te zetten. Voorbeeld hiervan is het betoog van voormalig minister en staatssecretaris Willem Vermeend die pleit voor een rigoureuze koerswijziging in de bouw. In zijn boek over de crisis zet hij het ‘twee vliegen in één klap principe’ uiteen: noodzakelijke investeringen in woningbouw en infrastructuur van een ‘groen label’ voorzien en juist nu fors investeren in wind- en zonne-energie. Dergelijke voorstellen versterken niet alleen je onderhandelingspositie, maar dragen ook bij aan de vernieuwing en noodzakelijke transitie van de sector.

Ook hierbij geldt weer: maak het duidelijk in ‘hapklare brokken’. En zorg vooral dat de boodschap niet blijft hangen in “als we niet doorbouwen krijgen we uit het raam starende ontwikkelingsmanagers, lege orderportefeuilles en omvallende bouwondernemingen”. Die claims zijn leeg, weinig innovatief en illustreren alleen maar het beeld van het ‘kredietcrisis spook’.

Jeroen Steusel

Bestuurslid De NieuwBouw & Consultant bij Meines & Partners